Tương lai của thị trường chuyển nhượng - Kỳ 3: Một cuộc cách mạng pháp lý nữa?

mai sau của thị trường chuyển nhượng cầu thủ - Kỳ 2: Mua cầu thủ sẽ dễ như… mua hàng online mai sau của thị trường chuyển nhượng cầu thủ - Kỳ 1: “Đông tiến” là xu tất yếu yếu Tổng hợp chuyển nhượng mùa Hè sáng 19/07 Chuyển nhượng Arsenal: Có tiền, Napoli còn chi "bạo" hơn cả Pháo Thủ Bài viết cung cấp độc quyền bởi hố xí lỏng lẻo Trong thế giới hiện đại, nơi các hoạt động giao dịch càng ngày càng được chuyên nghiệp hóa, thì thẩm tra và giám sát là những điều chẳng thể thiếu. Dù là thị trường nhà đất, chứng khoán hay ngoại tệ, tuốt tuột đều phải vận hành trong những khuôn khổ pháp lý rất chặt, đặc biệt là ở các quốc gia phát triển. Lý do? Chưa bàn đến việc những thành viên tham dự thị trường luôn có động cơ để ăn gian (bởi thị trường nào mà chẳng có kẻ thắng, người thua), thì sự điều tiết của luật pháp là rất cấp thiết để bảo đảm cho các hoạt động giao tế diễn ra công bằng, sáng tỏ, bảo vệ được lợi quyền của các bên. Tuy nhiên, thị trường chuyển nhượng cầu thủ trong bóng đá lại là một loại hình tương đối đặc thù, bởi rất hiếm có một thị trường nào khác mà con người lại bị coi như là những “món hàng” để đàm đạo, mua bán. Thêm vào đó, các cơ quan quản lý bóng đá lại không sở hữu quyền lực tối thượng: bất kỳ quyết định nào của họ đều có thể bị các CLB kháng cáo lên một tòa án cấp cao hơn, như Tòa án Công lý châu Âu (European Court of Justice – ECJ) hay Tòa án Thể thao Quốc tế (Court of Arbitration for Sport – CAS). Trên thực tế thì đã không ít lần ECJ hoặc CAS ra phán quyết ngược lại với FIFA và UEFA, với minh chứng hùng hồn nhất là vụ kiện của Jean – Marc Bosman năm 1995. Tóm lại, Hành lang pháp lý trong thị trường chuyển nhượng hiện là tương đối lỏng lẻo và chồng chéo, do đó không loại trừ khả năng một cuộc cách mạng pháp lý nữa – rưa rứa như trường hợp của Bosman – sẽ ra đời trong Tương lai gần. Đáng sửng sốt là phần lớn giới truyền thông, kể cả truyền thông nước ngoài, đều tỏ ra khá lạt trước xu thế đó. Luật Webster – thanh kiếm của cầu thủ trước nhất, phải nhắc đến Andy Webster. Anh chỉ là một hậu vệ vô danh của CLB Heart of Midlothian (Hearts), nhưng vụ tranh chấp giữa Webster với đội bóng đang sở hữu mình vào năm 2006 thì lại cực kỳ lừng danh và từng được so sánh với vụ Bosman. Khi đó, Webster đang có mâu thuẫn nghiêm trọng với Hearts vì bị ông chủ Vladimir Romanov từ chối gia hạn giao kèo, và quyết định ký HĐ với Wigan Athletic dù trên lý thuyết anh vẫn là người của CLB Scotland. Cố nhiên, Hearts không có lẽ nào chịu để yên và nhanh chóng nhảy vào cuộc, đòi Wigan phải trả 5 triệu bảng phí chuyển nhượng cho Webster. Nhưng đội ngũ tham vấn pháp luật của Webster cũng không phải tay vừa: họ đã phá hoang thành công một kẽ hở trong hệ thống quy định của FIFA để giúp thân chủ giảm số tiền bồi thường xuống đáng kể. Cụ thể hơn, dù không nêu rõ đến từng chi tiết nhưng điều 17 Luật Chuyển nhượng của FIFA đã đưa ra một số cơ sở để một trong hai bên (cầu thủ hoặc CLB) đơn phương phá vỡ thỏa thuận lao động mà không cần lý do, với điều kiện họ đã thực hành được ít nhất 3 năm hợp đồng (2 năm nếu bản HĐ đó được ký khi cầu thủ từ 28 tuổi trở lên). Kết quả, chung cục thì Webster chỉ phải bỏ ra 625.000 bảng để chuộc lại một năm trong hợp đồng với Hearts. Sau Webster, cũng có một vài cầu thủ đáng chú ý khác như Jonas Gutierrez (từ Mallorca sang Newcastle), Tony Sylva… tận dụng án lệ này để chuyển CLB, và kể cả những siêu sao như Cristiano Ronaldo, Rooney, Lampard, Gerrard, Yaya Toure… đều đã ít nhất một lần được liên tưởng với “Luật Webster”. Sở dĩ các ngôi sao này chưa bao giờ ứng dụng “Luật Webster” một phần là vì muốn gìn giữ hình ảnh, phần khác là vì… lương của họ quá cao. Tháng 3 mới rồi, người đại diện Dmitri Seluk từng đe dọa Toure sẽ bỏ tiền ra mua lại HĐ, nhưng phương án đó thực ra không hề khả thi bởi thu nhập của Toure lên tới 11,5 triệu bảng/năm và số tiền chuộc 2 năm HĐ tối thiểu cũng là 23 triệu – quá cao đối với một cầu thủ đã 30 tuổi. Tuy nhiên kể từ năm nay thì mọi chuyện đã khác: để đáp ứng các đề nghị của Luật Công bằng Tài chính, các CLB đều nắm thương thuyết lại HĐ theo hướng giảm mức lương cứng xuống thấp nhất có thể và bù đắp vào đó là những khoản thưởng theo thành tích. Thí dụ: lương cơ bản của Toure chỉ còn là 150.000 bảng/tuần (7,8 triệu bảng/năm), phần còn lại sẽ được tính sổ tùy theo kết quả thi đấu của Man City. Cũng có nghĩa, mức phí mua lại hợp đồng của các ngôi sao sẽ giảm đáng kể trong Tương lai gần, và rất có thể kể từ mùa hè năm sau chúng ta sẽ hiếm khi được chứng kiến những quả “bom tấn” trên sàn chuyển nhượng. Luật Matuzalem – chiếc khiên cho CLB Dù vậy, vụ Webster không có tức thị các cầu thủ có thể tự do chọn lựa thời điểm nói lời chia tay với CLB, và bài học đắt giá nhất có lẽ được dành cho Matuzalem. Năm 2007, tiền vệ người Brazil này tự tiện rời Shakhtar Donetsk để chuyển sang khoác áo Real Zaragoza vì đinh ninh rằng mình sẽ chỉ phải trả 2,36 triệu euro tiền chuộc lại 2 năm HĐ căn cứ theo “Luật Webster”. Không ngờ là sau đó đội bóng Ukraine đâm đơn kiện lên FIFA, rồi lên CAS. Ban sơ, FIFA chỉ tuyên án Zaragoza 6,8 triệu euro, nhưng rốt cuộc CAS lại phủ quyết mức phạt của FIFA và nâng lên 12 triệu euro (thậm chí lúc đầu Matuzalem còn suýt bị treo giò vĩnh viễn) vì “ giá trị của Matuzalem với CLB cũ (đang là đội trưởng) và hoàn cảnh khó khăn mà anh ta đẩy Shakhtar rơi vào khi đòi ra đi một cách đột ngột ”. Nói cách khác, CAS phân xử dựa trên thiệt hại thực tại mà Shakhtar phải gánh chịu, chứ không phải mức lương cố định trong hợp đồng. Cố nhiên, mỗi thương vụ sẽ có cách tính khác nhau và không phải ai cũng có nguy cơ bị phạt nặng như tiền vệ hiện đang chơi cho Lazio, nhưng rõ ràng vụ Matuzalem sẽ khiến các cầu thủ khác thận trong hơn mỗi khi cân nhắc đến việc đơn phương phá vỡ hiệp đồng. Rooney, Lampard, Toure đều suýt đã ra đi theo Luật Webster, nhưng hiện giờ các CLB đã có vũ khí mới là vụ Matuzalem Như vậy, cả người cần lao lẫn người dùng lao động đều có “khí giới” của riêng mình trong trường hợp bên nào đó muốn chấm dứt hiệp đồng sớm. Hiện chưa rõ phe nào sẽ thắng thế nếu đích thực xảy ra tranh chấp, nhưng có một điều gần như kiên cố là mâu thuẫn này sẽ phải sớm được giải quyết. Quyền lực sẽ thuộc về CLB (như trong các môn bóng chày, rugby, bóng rổ…. Ở Mỹ), hoặc sẽ nằm trong tay cầu thủ (như tại các doanh nghiệp thông thường), và cuộc cách mệnh pháp lý trong bóng đá có nhẽ chưa dừng lại ở Bosman. Bên cạnh các phương thức chuyển nhượng thường ngày, phiên bản mới nhất của Luật Chuyển nhượng FIFA (cập nhật năm 2010) cũng cho phép các cầu thủ được tự động ra đi “vì lý do thể thao”. Tại điều 15, FIFA quy định rằng nếu một cầu thủ nào đó được ra sân ít hơn 10% số trận đấu của CLB trong cả mùa giải thì anh ta có thể nộp đơn đòi được ra đi. Quan yếu hơn, trong trường hợp này thì cầu thủ đó có thể không cần phải trả tiền bồi hoàn giao kèo. Tuy nhiên, anh ta buộc phải tiến hành các thủ tục cần thiết để rời CLB trong vòng 15 ngày kể từ khi trận đấu chính thức rút cuộc của mùa giải chấm dứt. Ngoại giả, giả dụ các CLB không hoàn tất cam kết (cốt tử là về mặt tài chính) thì tất nhiên các cầu thủ cũng có quyền tự chấm dứt hợp đồng. Tương lai của thị trường chuyển nhượng cầu thủ - Kỳ 2: Mua cầu thủ sẽ dễ như… mua hàng online mai sau của thị trường chuyển nhượng cầu thủ - Kỳ 1: “Đông tiến” là xu tất yếu yếu Tổng hợp chuyển nhượng mùa Hè sáng 19/07 Chuyển nhượng Arsenal: Có tiền, Napoli còn chi "bạo" hơn cả Pháo Thủ