Thời kì sau ông Kim được trả tự do và tiếp kiến hoạt động cho đến ngày giang sơn giải phóng
Hòa Vang) thì có người chỉ điểm nên bị quân Pháp bắt được. Pháp tuần tra rất nghiêm ngặt, có dấu hiệu thất thường nè tức thì ít về lục địa, đưa tàu chiến đến bảo vệ thế nên chẳng có tàu nước nào dám lại gần. Đã bước vào cái tuổi 93, nhiều sự kiện xảy ra trong đời ông có thể đã quên, nhưng khoảng thời gian sống ở Hoàng Sa lúc nào cũng in đậm trong tâm tưởng ông Kim.
Đào giếng tìm nước ngọt trên đảo Hoàng Sa. Lương thực có đủ, chỉ lo thiếu nước thôi. Cả đảo chỉ có 4 ngôi nhà: nhà thiên văn, nhà kho có mái đúc để chứa khí giới và các loại quân cụ, 2 nhà lợp tôn dành cho khoảng 20 lính Pháp ở, nhà còn lại dành cho tù đọng. Lợi dụng sự chủ quan của lính Pháp, họ lấy được một chiếc thuyền cũ, gia cố lại, chờ nhịp trở về lục địa. Sau đó chúng đưa tôi về giam ở nhà đá Con Gà.
Chính điều đó khiến ông và đồng đội nghi ngờ rằng sẽ bị địch thủ tiêu. Lúc nào chúng tôi cũng thiêu đốt ý định vượt ngục để tiếp chuyện chiến đấu. "Trước lúc bị đày, tôi chỉ mới biết Hoàng Sa qua sách vở chứ chưa biết nó nằm ở đâu và như thế nào.
Có lần cắt tóc cho một sĩ quan Pháp, tôi nghe y nói rằng quần đảo Paracel là của Việt Nam, mà Việt Nam là thuộc địa của Pháp nên quân đội Pháp có nghĩa vụ bảo vệ.
Điều đó chứng tỏ, từ lâu người Pháp đã xác định quần đảo Hoàng Sa là của Việt Nam". Hải sản ngoài đảo nhiều ối, muốn ăn chỉ cần xuống biển bắt. Minh Hà. Tôi còn nhớ lúc đó là vào tháng 8-1950", ông Kim kể lại. Tuy nhiên chuyến vượt biển chưa kịp thực hành thì sau 3 tháng bị tù đày ở Hoàng Sa, ông Kim và đồng đội đã được trở về lục địa.
"Ngoài việc cần lao vất vả, cuộc sống của chúng tôi ở Hoàng Sa tương đối rất dễ chịu
Sau lần đó, chắc sợ tôi tiếp kiến vượt ngục nên chúng mới đày tôi cùng 9 anh em khác ra Hoàng Sa, nơi Pháp gọi là Paracel. Và trong một lần hành binh như thế, ông cùng nhiều đồng đội bị quân Pháp bắt giữ. Dù đã bước vào tuổi xưa nay hiếm nhưng ông Trần Thanh Kim vẫn nhớ những kỷ niệm ở Hoàng Sa.
Biết rằng Hoàng Sa rất xa vắng đất liền nhưng lúc nào ông Kim và các đồng đội như Nguyễn Kim Châu, Dư Phước Nên, Phạm Công Phụng, Nguyễn Văn Cung, Lê Ngọc Ánh. Cảm giác đặt chân lên đảo của tôi rất khó tả, vừa lo sợ bị giam giữ lại thấy vui khi đến vùng biển thiêng của đất nước.
Ước mong của tôi là câu chuyện của mình cũng là một tư liệu quý, giúp thế hệ hôm nay và tương lai hiểu và nhắc về quần đảo Hoàng Sa, "dải cát vàng" lẻ của Tổ quốc. Ông Kim nhớ lại: "Khi luồng gió cách mạng tháng 8-1945 ùa đến thì ông đã tham dự khởi nghĩa giành chính quyền ở Đà Nẵng, sau đó gia nhập Vệ quốc đoàn, trở thành Tiểu đội trưởng của Trung đoàn 67 (còn gọi là Trung đoàn Tây Sơn).
Hưởng ứng Lời kêu gọi Bác Hồ toàn quốc kháng chiến, ông cùng đồng đội xông pha trên nhiều mặt trận. Ở trong tù được vài tháng, tôi tổ chức vượt ngục cùng với nhiều anh em khác. Hoàng Sa lúc ấy đã có bia chủ quyền, doanh trại để lính Pháp và cả lính Việt đồn trú, còn có cả các trạm nghiên cứu khí tượng thủy văn. Tuy nhiên, trước đêm chuẩn bị vượt ngục thì tôi bị bọn Pháp biệt giam, còn những anh em khác đều thoát được.
Đến bây chừ ông Kim cũng chẳng hiểu vì sao Pháp lại đày ông và đồng đội ra Hoàng Sa vì thường ngày chúng đều chuyển tù binh đến Côn Đảo hoặc các nhà tù khét tiếng khác.
Ở ngoài đó được vài ngày thì lính Pháp bắt anh em chúng tôi đi khuân vác đá, xây dựng cầu cảng. ", Ông Kim thanh minh. Lính Pháp ở đây khoảng hơn 20 tên thẳng tắp đi tuần quanh đảo. 10 phạm nhân chúng tôi được chúng chia thành 3 tổ, mỗi ngày 1 tổ cùng đi kè với họ.
"Ngày 4-1-1949 khi tôi cùng đồng đội về đóng tại làng Yến Nê (Hòa Tiến, H. Khổ nhất là việc phá san hô, tạo rãnh để cho ca nô có thể chạy thẳng vào đảo, toàn bộ đều dùng sức người chứ không có máy móc gì hết thế nên nhiều người bị va vào đá, san hô tay chân tóe máu.
Vẫn thiêu đốt ý định vượt đảo, trở về lục địa chống chọi. Pháp áp tải 10 anh em chúng tôi lên tàu, rồi chạy hơn một sớm hôm thì đến đảo.
