Qua 12 năm phổ biến, nhiều học trò vẫn không biết kiểm soát bản thân, ứng phó với những vấn đề cá nhân, kiểm soát tài chính, cảm xúc bản năng
Chỉ khi được giáo dưỡng đúng cách từ nhỏ, ra đời mới có được bản lĩnh sống từ tốn, không vội chụp giựt, không sống khác với bản thân mình.
Sống trong cộng đồng mà không quan tâm vun đắp quan hệ cộng đồng, thiếu cả kĩ năng biểu cảm với người thân. Nhất là thiếu kỹ năng nhận nghĩa vụ, ứng phó với những thất bại và khổ đau.
Trong sự xâm nhập ngổn ngang những trào lưu sống mới, cả những "khí giới” mới chưa thể kiểm soát hết ấy càng cần sự nghiêm cẩn của lực lượng này. Danh dự, uy tín cả ngành bị thương tổn vì con sâu làm rầu nồi canh… Người thì cho rằng đó là sự đứt gãy trong giáo dục, bởi quá trình giáo dục lối sống từ nhà trường tới công sở, đơn vị đều đang bị coi nhẹ một cách đáng báo động.
Một khi đã gieo hạt đúng cách, triết lý giáo dục mạch lạc, những hạt mầm U19 lên xanh là điều mọi người hy vọng và có chút lạ lùng, vì nó khác những gì đang có. Roi điện hay súng ngắn xét đến cùng nếu hành xử, dùng sai pháp luật đều phải phạt nặng.
Sáng dạ là sống đúng sức mình. Cuộc sống cần phải xanh tươi đẹp lên, an bình lên theo hướng đó. Thậm chí trạng sư Trần Quốc Thuận - nguyên Phó Chủ nhiệm văn phòng Quốc hội còn lưu ý, CSGT ở các nước trên thế giới nói chung không cho dùng súng. Triết lý giáo dục cũng rơi vào ảo tưởng khi định hướng sản phẩm giáo dục là con người toàn diện.
Trong bức tranh bóng đá Việt Nam nhiều màu xám thì tinh thần "trọng lẫn nhau” quý hiếm ấy của U19 như màu xanh tươi sáng bừng lên đáng trân trọng.
Nhưng có gì đó hụt hẫng trong giáo dục những kỹ năng bảo vệ mình và danh dự cộng đồng rất sát sườn, rất quan yếu cho thanh thiếu niên Lâu nay, là những vấn đề họ phải đối phó khi trưởng thành. Một thiếu tá - Phó trạm kiểm soát tử vong và hai sĩ quan CSGT bị thương nặng đã làm xấu đi hình ảnh người công an dân chúng trong mắt người dân. Chí ít là ở chỗ bằng sự hiểu biết pháp luật của họ, người dân và chính quyền có thể đặt lòng tin kỷ cương nhà nước, từng lớp được trọng, giữ giàng từ đây, định vị được tâm thế mỗi người.
Chỉ có thể chuyên sâu một số lĩnh vực chuyên môn và cần được trang bị đủ đầy những kỹ năng cần thiết để sống tốt, ứng xử tử tế trong nhiều tình huống của đời sống đầy biến động. Các cơ quan vũ trang cần được trang bị vũ khí khi làm nhiệm vụ, vì họ có thể đối đầu với tội phạm bất cứ lúc nào.
Nhưng đạo đức và tính kỷ luật của những người sử dụng quyết định số vụ vi phạm cao hay thấp. Vậy có gì cần nói thêm khi nhớ tới trận chung kết oanh liệt "thua mà thắng” của đội U19 mới đây trong lòng người ngưỡng mộ nước nhà. Như trong hàng vạn khu dân cư của ta cũng có nơi nở bừng hoa bác ái, có nơi héo cháy tình người. Mổ xẻ phân tách nó và dạy người ta cách kiểm soát chế ngự, kỹ năng hóa giải những thói xấu đố kỵ, hiếu thắng, ích kỷ và tàn nhẫn đó… Có hiểu biết và có kỹ năng ứng xử mới biết thứ lỗi cho người khác, dung tha cho mình khi gặp sự cố, khi bị stress.
Những người bác sĩ nhiều khi không còn được coi trọng đúng mực như trước, bệnh nhân và côn đồ sẵn sàng náo loạn, xử nhau và "xử” cả thầy thuốc ngay trong bệnh viện. Lớp cầu thủ trẻ U19 được giáo dục ít nhiều về văn hóa, về phong cách chơi bóng hiệu quả mà vẫn có một phong cách ứng xử thanh nhã, trí thức. Con cái lại dặn cha mẹ ra đường, "nhỡ có bị va quệt xe với đám con cháu cũng đừng nặng lời kẻo nó sẵn sàng đánh lại cha/mẹ đấy”… Những đốm lửa bạo hành ý thức và vật chất, bạo lực thô bạo có thể bất ngờ bùng lên bất cứ ở đâu, từ gia đình tới học đường, công sở, trên đường liên lạc, bất cứ lúc nào.
Có một sự kiện thật ấm lòng người hâm mộ tuần qua, khi chứng kiến trận chung kết giữa U19 Indonesia và Việt Nam được thuật trực tiếp trên VTV6. Người lớn bữa nay thật có lỗi với cả tiền nhân, cả thế hệ đang lớn, khi không khiên chế nổi số vụ bạo hành gia đình và những án mạng trong dân cư tăng lên…tù đọng thanh, thiếu niên vẫn nhức nhối, gây án rất tinh tướng, quỷ quyệt, dã man, hành động liều lĩnh, coi thường luật pháp và các chuẩn đạo đức xã hội… Ai đời sang thế kỷ 21 lâu rồi mà không ít bà mẹ nước ta vẫn dặn con gái đi lấy chồng, "chồng có to tiếng cũng nhẫn nhịn giữ thân, đừng nói qua nói lại, nó đánh cho thiệt thân con ạ”.
Không ai có thể toàn diện. Họ dạy cho học sinh mình rằng, có rất nhiều chọn lựa trong hành xử và từ đây sẽ định vị được chính mình. Lối hành xử non kém đã xảy ra chính nơi kỷ cương pháp luật cần nghiêm cẩn nhất. Vụ việc bắn nhau và nhiều vụ án hình sự liên can tới gia đình, họ hàng làng nước đang báo động không phải vấn đề an ninh an toàn thứ tự, mà báo động phần hẫng hụt đạo pháp trong định hướng xây dựng con người.
Đó là gì vậy? ít ra là tâm thế điềm tĩnh có thể tự hóa giải nộ khí để không phải trả giá đắt. Nó cũng cho thấy nộ khí phải trả giá đắt ra sao.
Sự xuống cấp lối sống hay tha hóa đạo đức không chỉ ở lớp trẻ. Những người dẫn dắt lớp cầu thủ trẻ này nhìn thấy trước chặng đường các em sẽ qua không thiếu những hóc búa, sức ép không dễ gì toàn thắng nên không hiếu thắng và không sợ hãi thất bại. Mới tránh "giận cá chém thớt”, tức mình bực mình không tự giải quyết được phải bung bét cảm xúc thụ động ảnh hưởng tới người khác…Nhà trường là nơi lãnh trách nhiệm bảo ban này khi các gia đình hiện tại bác mẹ quá bận mưu sinh.
CSGT nước ta chỉ cần dùng các công cụ hỗ trợ ra hiệu và cùng lắm là dùng cây roi điện để thực thi nhiệm vụ. Một không khí bao tay như thế đủ để là những ví dụ tiêu biểu về trống trải đạo lý và pháp lý, chứ đừng chỉ đổ lỗi cho văn hóa ngoại lai xâm nhập hay quản lý vũ khí còn lỏng lẻo.
Họ hiểu thứ tâm lý vĩ cuồng hoặc tự rơi vào ảo tượng sẽ làm thui chột tài năng, thân bại danh liệt nhanh nhất, phải tránh từ bé. Không sống vượt trên sức của mình. Trong cuộc sống đương đại những thú vui giải trí đã khác xưa, và cạnh tranh, sức ép trong học tập, làm việc càng không giống. Và không chỉ trong bóng đá… Lâu nay người ta hay bàn đến một hiện trạng bạo lực xô bồ, tràn trề trong đời sống với không ít lo âu.
Hiện có nhiều doanh nghiệp mời chuyên gia tâm lý tới dạy kỹ năng ứng xử và xây dựng văn hóa doanh nghiệp, làm việc nhóm. Điều đáng lo ngại đó là một nền giáo dục nặng về lý thuyết và nhẹ thực hiện, nặng chữ nghĩa kém chiều sâu nhân bản, đã không nhìn thẳng vào cái xấu, cái yếu mang tính nguyên lý ở mỗi người.
Học quy tắc là để biết "sợ”, để tuân thủ đúng kỷ cương phép tắc và học đạo lý để tự giác rèn mình, giữ mình làm người đàng hoàng. Nhưng thực ra về bản tính, tôn trọng đạo lý và pháp lý, giáo dục kỹ năng sống để mỗi người có bản lĩnh tự chủ, kềm chế bản năng và nghĩa vụ quản lý dùng vũ khí là hai câu chuyện khác nhau, mặc dầu cái nọ sẽ tác động đến cái kia và trái lại.
Văn hóa, giáo dục của một dân tộc, nhà nước bao giờ cũng nằm trong phạm trù lịch sử mới - cũ đắp bồi. Đội Á quân giải U19 Đông Nam Á 2013 nhận giải thưởng fair play là hoàn toàn xứng đáng. Thanh Như. Nhưng bài học đạo đức ta dạy học trò vẫn chung chung xơ cứng, cũ kỹ giáo điều, thời chiến cũng như thời bình, bao cấp cũng như thị trường… Rất khó hóa giải những "nộ khí đương đại”.
Những người lớn hôm nay thật có lỗi với cả tiền nhân, cả đời đang lớn khi không kềm chế nổi số vụ bạo lực và những án mạng trong dân cư tăng lên…Trong khi cuộc sống cần phải xanh tươi và an bình. Trước tiên nên có một quan niệm đúng về hai vấn đề này, từ đó hoạ chăng mới cắt nghĩa được sao đời sống muốn an lành lại dứt khoát phải nâng cao dân trí, sao con người càng hiểu biết càng có nhiều chọn lọc, càng dung hòa thấu tình đạt lý.
Các cầu thủ Indonesia đã chơi xấu suốt từ đầu đến hết 2 hiệp phụ, liền tù tù bỏ bóng đá người. Mà FIFA đề cao ý thức fair play - không chỉ là đá hay, đá đẹp, cao thượng, fair play còn là hành vi trọng tuốt thành viên của một giải đấu. Thầy thuốc, thân phụ, công an, luật sư, người bán hàng…, những ngành nghề can dự trực tiếp tới từng lớp và người dân cũng rất cần được trang bị tri thức tâm lý, từng lớp và kỹ năng xử lý tình huống.
Có người lại cho rằng, cần đặt ra một câu hỏi lớn về bổn phận quản lý đối với những người được dùng vũ khí. Nhưng ở trận đấu đó các cầu thủ trẻ Việt Nam thi đấu rất tự tín, bản lĩnh, chơi đẹp mắt, cống hiến, chinh phục ngay cả những khán giả khó tính khó nết nhất.
Từ xa xưa, lực lượng công an, quân đội có truyền thống kỷ luật nghiêm, quân lệnh như sơn, cũng là những ngành có bề dày kinh nghiệm tổ chức giám sát chém đẹp đội ngũ, kịp đưa ra khỏi ngành những kẻ manh nha biến chất có nguy cơ vi phạm đạo lý, chưa nói pháp lý.
Văn hóa, giáo dục của một dân tộc, quốc gia bao giờ cũng nằm trong phạm trù lịch sử mới - cũ đắp bồi. Vụ án mạng nghiêm trọng công an nổ súng vào đồng sự tại Trạm văn bằng kiểm soát giao thông Suối Tre (Đồng Nai) khiến dư luận bàng hoàng, bất ngờ.
