Em chưa hiểu hết đâu
Em cứ đọc, em cứ học, nhưng khi sáng tác em phải quên hết đi. Ý thầy là? Ý tôi là văn chương nói riêng và nghệ thuật nói chung đều không có mẫu. Nếu em tên Tèo, thì tác phẩm của em là tác phẩm mang dấu ấn Tèo, chẳng thể- dù là Sheakspear Tèo hay Victor Hugo Tèo gì cả. Chính phản xạ đã hình thành bản năng.
Muốn làm ra 1 thứ độc đáo, chúng ta có 2 cách: Một là tìm hiểu tất cả những gì đã có, hai là chả cần tìm hiểu gì hết, cứ làm theo trí tưởng tượng của mình thôi. Rồi quên đi! Sao ạ? Thầy nói rồi đấy.
Chính bởi vậy mà… Thầy khuyên em nên đọc sách để biết thôi. Rồi chính bản năng đã tạo nên hành động cơ mà? Rồi chính hành động tạo thành kinh nghiệm.
Bố: Chào em, em đang làm gì đấy? học trò: Dạ thưa thầy, em đang đọc 1 cuốn tiểu thuyết. Ô…! Những điều tôi nói thật ra đâu có gì mới, nhưng trong thực tế cuộc sống, thói quen dạy, học và làm theo sự bắt chước đã trở thành trầm trọng, và hiểm nguy hơn nữa, sự trầm trọng này ngày càng mang dấu ấn…tự nhiên! tức là…? tức là người ta coi bắt chước thành chuyện tất nhiên, chuyện cần làm, và kinh khủng nhất: Thành tiêu chuẩn! Hậu quả của nó là trong văn chương, phim ảnh, sàn diễn đầy rẫy những nhân vật và những cảnh huống y chang nhau.
Quên cả Tolstoy? Quên cả Gorki? Đúng. Em thân thương của thầy ạ. Đấy là 1 trong những thói quen nguy hại nhất của người nghệ sĩ. Nổi tiếng đến mức chỉ cần giống như họ cũng là sang lắm rồi. Thưa thầy, em hiểu. Em xin cảm ơn thầy. Họ tự học trong cuộc sống là chính.
Trong văn hóa không có gì khó hơn việc thoát ra khỏi ảnh hưởng của người khác đấy! Vì sao ạ? do trước hết, những người khác đó quá hấp dẫn và nổi tiếng.
Tuy tin thầy, nhưng em vẫn hay làm theo mẫu, hay bắt chước mẫu. Hay lắm! Vì sao em đọc nó? Thưa thầy, em muốn trở nên nhà văn.
Vâng! Không cứ gì văn học, rất nhiều môn nghệ thuật cũng phát triển theo cách đó, theo cách mỗi cá nhân khác nhau phải có 1 con đường khác nhau. Thế sáng tạo là gì? Là làm ra 1 cái gí đó không giống với tuốt những cái đã từng có trước đấy, đúng không em? Thưa thầy, đúng.
Nhưng biết rồi phải quên đi. Thưa thầy, vậy thầy khuyên em nên theo cách nào? Cách thứ ba. Rất tốt! Và em cho rằng, muốn thành nhà văn thì việc đầu tiên là phải đọc các nhà văn khác. Em đọc, rồi em phải quên ngay. Nếu không…? Nếu không em sẽ trở nên nhà văn…tương tự.
Bởi chỉ có dám quên, em mới dám có những trang viết của riêng mình.
Mà trong nghệ thuật, sự tương tự không khác sự…hỏng bét bao lăm đâu. Các nhà văn nổi tiếng mà em biết chả có ai học ở trường viết văn cả. Em tin thầy. Rồi chính kinh nghiệm lại dẫn dắt ta đi vào chỗ…kẻ khác đã đi qua. Mà cuộc sống, chắc em cũng biết, rất ít khi thẩm tra bằng cách học trêu.
Thưa thầy, phải chăng đó là mặ trái của giáo dục? Giáo dục không bao giờ có mặt trái, nhưng phương pháp giáo dục thì có. Quên hết. Đó là nguyên tắc căn bản nhất nhưng cũng dễ bị quên nhất.
Em chưa phải nghệ sĩ, thưa thầy! Thế nghệ sĩ là gì nào? Là 1 cá nhân có khả năng sáng tạo. Thầy khẳng định rằng, sức mạnh của quên đôi khi còn cao hơn sức mạnh của nhớ. Thầy có thể đưa ra cứ liệu không? Được chứ. Và suy cho cùng, quên còn chưa tai hại bằng…vờ quên. Phương pháp thuận lợi nhất, dễ làm nhất và đơn giản nhất của giáo dục là dạy Học sinh phải làm giống cái này hoặc làm giống cái kia.
Khoan đã! Thưa thầy, chính bắt chước đã hình thành phản xạ. Dù các nhà văn đó có vĩ đại đến đâu chăng nữa. Thứ hai, người ta có thói quen dạy nhau bắt chước.
